zamek niesytno w płoninie

...feniks z popiołów

Analiza jednostek badawczych w kontekście dyspozycji przestrzennej zamku

Wykop 7/2011 

 

Wykop założono na stromym, zachodnim zboczu Góry Zamkowej, poniżej jej wierzchołka, na ścieżce wiodącej do ostrołucznego portalu, skąd sięgał on kilka metrów w dół zbocza, na zachód od niej. Jednostka badawcza na skutek uwarunkowań terenowych (różnica w położeniu narożników wykopu sięgała od 510,67 m n.p.m. przy narożniku SE, do 508,19 m n.p.m., po środku boku zachodniego i 508,71 m n.p.m. przy północnej krawędzi wykopu) i wynikających z nich trudnych warunków eksploracji  nie miała kształtu regularnego, lecz była nieregularnym czworobokiem,     o przybliżonych wymiarach boków około 2,60 m (zachodni) x 2,60 m (wschodni) x 3,10 m (północny) x 4,20 m (południowy). Profil ziemny będący fragmentem przekroju przez zbocze góry uzyskano tylko od strony południowej, od wschodu jednostkę badawczą delimitowała skała, na której osadzono muru frontowy szyi bramnej z reliktem południowego przelotu. Celem eksploracji było uczytelnienie fragmentu domniemanego, zachodniego muru szyi bramnej. Jego istnienie sugerowały strzępia tegoż muru widoczne na zachód od ostrołucznego otworu wiodącego pod międzymurze zamku górnego oraz wspomniany fragment muru z pozostałością ościeży otworu drzwiowego (dalej zwany „frontowym”). Ponadto badania dotyczyły elementarnego rozpoznania stratygrafii nasypu pokrywającego zbocze skały.

Odsłonięta w wykopie powierzchnia skały charakteryzowała się tarasowym ukształtowaniem z 5 „stopniami” obniżającymi się w kierunku zachodnim. „Stopień” wschodni miał około 0,60-0,80 m szerokości, a sięgał 509,12-509,16 m n.p.m.; następne „stopnie” rejestrowano na wysokości niwelacyjnej: 509,23 m n.p.m. (około 0,40 m szerokości), 508,99-508,82 m n.p.m. (około 0,50 m szerokości), 508,99-508,80 m n.p.m. (około 0,60-0,70 m), 508,65-54 m n.p.m. (około 0,90 m). „Stopnie” te graniczyły od wschodu z ostańcem skalnym na którym osadzono mur „frontowy”,        z koroną na poziomie około 512,05 m n.p.m. Zbudowany z łamanych zieleńców mur, dostawiony do obwodu donżonu, jest reliktem wschodniej ościeży otworu wiodącego na teren szyi bramnej. Pomiary zachowanego reliktu wskazują, iż północny, przedni odcinek muru miał miąższość równą około 0,55 m, zaś jego krótki, gdyż mierzący zaledwie około 0,40 m, bok wschodni (styczny z murem obwodowym) miał około 0,35 m miąższości. Rekonstruowany poziom progu to około 512,75 m n.p.m. Na najwyższym ze „stopni” skalnych posadowiony został rozpoznany w analizowanej jednostce badawczej północny odcinek muru zachodniego szyi bramnej. Zbudowano go z łamanych zieleńców, układanych na zaprawie gliniasto-wapiennej o zabarwieniu żółtym; makroskopowo analogicznej do spoiwa użytego przy budowie średniowiecznych murów znanych z wykopu 1/2011. Korona muru znajdowała się na wysokości niwelacyjnej 510,23 m n.p.m., a poziom posadowienia fundamentu  znajdował się na 509,67 m n.p.m. Miąższość muru osiągała 0,85 m. Mur ten dostawiony został do zachodniego boku ostańca skalnego pod kątem, a linia jego lica jest zbieżna z położeniem zachowanego fragmentarycznie odcinka południowego tegoż muru. Sądzić można, iż zachodni mur szyi bramnej wznosił się na poziom ostańca skalnego, gdzie łączył się z murem „frontowym”. Jeżeli zachowywał on przy tym swą orientację, to spodziewać się można, że czoło przedbramia miało około 2,20 m szerokości. Powstała w ten sposób wydłużona szyja bramna, którą ograniczały: mur „frontowy” (od północny, z przelotem), mur zachodni, mur południowy (z ostrołucznym otworem drzwiowym), a od wschodu lico zachodnie muru obwodowego donżonu. W obrysie zewnętrznym (bez muru obwodowego) przedbramie mierzyło około 2,50 x 8,70 m, zaś jego wnętrze zajmowało około 1,50-1,70 x 6,80-7,0 m. Poziom użytkowy we wnętrzu szyi stanowił najpewniej drewniany pomost przerzucony pomiędzy północnym i południowym otworem drzwiowym, wyniesiony ponad koronę skały. Nie wiemy nic o ewentualnym zadaszeniu przelotu,    a brak śladów po nim na licu muru obwodowego pozwala się domyślać, że przestrzeń ta nie była nakryta dachem. Zarówno południowy, jak i północny mur ograniczający przedbramie dostawiony został do muru obwodowego, wobec czego sądzić należy, iż jest to kreacja wtórna względem najstarszej partii zamku górnego. Być może jej powstanie korelować można z datą rozbudowy kamienicy i budową murów obwodowych dziedzińca, a tym samym datować ją na 2 tercję XV stulecia i łączyć z fundacją Zedlitzów. Podkreślić wypada, iż tegoroczne badania nie dały odpowiedzi wyjaśniającej sposób komunikacji pomiędzy zamkiem, a północnym przelotem szyi bramnej, nic jednak nie wskazuje na obecność murów, mogących stanowić jej przedłużenie w kierunku północnym. Niewykluczone, iż dostęp doń zapewniały  konstrukcje drewniane.

Badania omawianego wykopu doprowadziły do wyróżnienia następujących warstw kulturowych:

- warstwa 1: rumosz skalny (zieleńce) z domieszką gruzu ceglanego i próchnicą

- warstwa 2: czarna próchnica

- warstwa 3: spiaszczona zaprawa z drobinami wapna i licznymi fragmentami zieleńców z śladami zaprawy

- warstwa 4: czarna próchnica

- warstwa 5: zieleńce z żółtą zaprawą gliniano-wapienną

- warstwa 6: żółto-zielona glina

- warstwa 7: skała rodzima – zieleniec (calec)

Wymienione jednostki stratygraficzne z wyjątkiem fragmentarycznie odsłoniętej warstwy 6, obserwowano po zewnętrznej, zachodniej stronie muru i na jego koronie. Interpretacja wymienionych nawarstwień nie jest skomplikowana, a rozpatrywać ją można w obrębie dwóch sekwencji: pierwszej z czasu budowy muru i jego użytkowania i drugiej dokumentującej destrukcję muru oraz okres po jego zniszczeniu. Do pierwszej z wymienionych zaliczyć należy warstwę budowlaną – 5, zdeponowaną wprost na calcu, u podnóża skały na której wzniesiono szyję bramną. Strop tej warstwy na styku ze skałą znajdował się na wysokości niwelacyjnej 509,19 m n.p.m., po czym opadał gwałtownie w kierunku zachodnim do 508,50 m n.p.m., w odległości 1,90 m od skały. Na wymienionej spoczywała warstwa 4 – jedyna obserwowana w wykopie jednostka zdeponowana w trakcie istnienia szyi bramnej. W świetle wstępnej analizy nielicznych ułamków naczyń ceramicznych z niej wydobytych, najwcześniej datować ją można w horyzoncie 1 ćwierci wieku XV, niemniej dla potwierdzenia tej sugestii konieczne jest pełne opracowanie materiałów, także w szerszym kontekście porównawczym. Poziom stropu omawianej warstwy obserwowano przy skale na wysokości niwelacyjnej 509,45 m n.p.m., a  opadał on w kierunku zachodnim do 508,47 m n.p.m., w odległości około 2,0 m od skały na której posadowiono mur szyi bramnej. Destrukcję muru dokumentuje warstwa 3. Od strony wschodniej spąg tej  jednostki przylegał na wysokości 509,45 m n.p.m. do skały na której fundamentowano mur zachodni szyi bramnej, zaś jej strop zalegał na koronie tegoż muru, sięgając wysokości niwelacyjnej 510,19 m n.p.m. Dalej w kierunku wschodnim rejestrowano, podobnie jak w przypadku wyżej omówionych warstw, stromy spadek warstwy 3, do poziomu 508,60 m n.p.m., na długości 2,35 m od muru, przy czym od około 2,10 m od muru był to skon nieomal pionowy. Z jednostki tej, a zwłaszcza ze spoczywającej już na reliktach muru, próchnicznej warstwy 2, pozyskano bardzo liczny, nowożytny materiał zabytkowy, wskazujący na ciągłe użytkowanie tej części zamku w XVI-XVII wieku. Nie można jednak sprecyzować, czy warstwa 2 to materiał nagromadzony na murze po jego destrukcji, czy też warstwa przemieszczona z wnętrza przedbramie po rozbiórce muru zachodniego, a zatem odłożona jeszcze w trakcie jego funkcjonowania. Zalegający na warstwie 2 rumosz skalny (warstwa 1), będący poziomem użytkowym w momencie rozpoczęcia prac badawczych, to przede wszystkim świadectwo erozji i niszczenia zabytkowych ruin w okresie późnonowożytnym i współczesnym.

szukaj na stronie:

dofinansowanie:

nagroda: