zamek niesytno w płoninie

...feniks z popiołów

Analiza jednostek badawczych w kontekście dyspozycji przestrzennej zamku

Wykop 5/2011

Jednostka badawcza o wymiarach 1,50 x 5,0 m (7,50 m²) i funkcji odkrywki architektonicznej założona została w świetle furty prowadzącej z dziedzińca „zewnętrznego” zamku dolnego na jego dziedziniec „wewnętrzny”, po wschodniej stronie rzeczonego przejścia, w terenie opadającym z zachodu na wschód od 503,74 m n.p.m., do 502,65 m n.p.m. Potem pole obserwacji poszerzono poza północną krawędź wykopu, oczyszczając głębiej położone partie murów na powierzchni około 1,0 m².

Celem eksploracji było zrekonstruowanie form pierwotnego zamknięcia dziedzińca zamku dolnego od strony wschodniej poprzez przebadanie węzła murów widocznego po północnej stronie furty. Wyróżnić tam można relikty trzech różnych struktur budowlanych, współtworzących obecny mur obwodowy, osiągający na skutek tego miąższość aż 3,30 m (!) nieco na północ od nieznacznie rozglifionej na zewnątrz furty, z progiem na poziomie 504,05 m n.p.m. Najstarszym spośród nich jest mur „A”, który tworzy rdzeń wschodniego muru obwodowego dziedzińca „wewnętrznego”, a którego wschodnie lico, w większości przykryte późniejszym murem „B” (o miąższości około 0,90 m), jest wyraźnie wklęsłe. Obserwowana sytuacja pozwala przypuszczać, iż pierwotnie mur „A” kontynuował się dalej, lecz został rozebrany, zaś jego strzępia „zaklejono” wprowadzając wcześniej chyba nie istniejącą furtę (owa łata, o szerokości około 0,70 m, jest trzecią z wymienionych struktur budowlanych). Furta ta, wraz z licówką wtórnie pokrywającą lico W muru „A”, jest częścią struktury określonej mianem muru „C”, kontynuującego się także po południowej stronie furty, a mającego miąższość (pomiar w świetle furty) 1,56 m.

Ograniczona powierzchnia badań nie doprowadziła do pełnego wyjaśnienia wyżej zarysowanych problemów, choć bezwzględnie potwierdzono fakt rozwarstwienia murów, ustalając ich następstwo. W poszerzeniu wykopu w kierunku północnym uczytelniono głębiej posadowione partie muru „A”, z koroną na poziomie 503,93 m n.p.m., do głębokości 503,45 m n.p.m., gdzie zauważono fundamentowanie rzeczonego muru na skale macierzystej. W najniższej partii fundamentu lico wschodnie muru „A” wydaje się tracić swą wklęsłą formę, odchylając się nieznacznie w kierunku południowym, gdzie kończy się dość dużym kamieniem (narożnikowym??). Jednocześnie jednak nie wydaje się, aby obserwowano w wykopie lica południowe i wschodnie omawianego reliktu. Niewiele też wyjaśnia analiza jednostki badawczej w świetle furty, gdzie poziom skały rejestrowano już na wysokości niwelacyjnej 503,74-54 m n.p.m., a więc nawet jeśli istniał w tym miejscu mur, to został on zupełnie rozebrany w czasie wznoszenia nowych konstrukcji. Nadmienić jednak wypada, że za jego dawną obecnością może pośrednio świadczyć zaprawa, w niewielkiej ilości pokrywająca koronę skały, choć oczywiście mogła ona się tam znaleźć także i później. Przy okazji eksploracji oczyszczono także z dzikiej roślinności przyległe do furty odcinki muru i skał, co doprowadziło do identyfikacji obustronnych wrębów (w skale i w murze „C” – na styku z „łatą”), być może na kamienne ościeże furty. Głębokość uskoku po domniemanej ościeży północnej wynosi 0,22-0,23 m, natomiast wyrąbana w skale oścież południowa ma około 0,33-0,34 m szerokości, przy głębokości około 0,20 m. Co się tyczy chronologii opisywanych konstrukcji, brak jest pewnych przesłanek dla jej sprecyzowania i tylko hipotetycznie młodsze mury „B” i „C” datować można na wiek XVII-XVIII, zaś początki starszego muru „A” przesuwać na wiek XVI – początek XVII. Nie jest też pewne, czy wklęsłe lico muru jest zewnętrznym licem kurtyny, czy też wewnętrznym licem nieznanego budynku, może zbudowanego na planie cylindrycznym (wieżowego??). Na pochodzącej z około połowy XVIII stulecia weducie F. B. Wernera nie narysowano skały i odcinka muru pomiędzy bocznym skrzydłem pałacu a furtą, widać za to tuż za pałacem nieznany ryzalit z odcinkiem muru domykającego podwórzec „zewnętrzny” od strony południowej. Wyjaśnienie pierwotnej dyspozycji przestrzennej zamku w tym rejonie bez wątpliwości wymaga dalszych badań archeologicznych.

 
 
Wykop 5/2011– widok ogólny od strony E (fot. T. Olszacki). A – mur najstarszy („o licu wklęsłym”), B – mur dostawiony do lica wschodniego muru A, C – „łata”, D – oblicowanie wnętrza furty.

 

Tomasz Olszacki – Sprawozdanie z badań archeologiczno – architektonicznych zamku Niesytno w Płoninie Bolków, woj. dolnośląskie (2011)


szukaj na stronie:

dofinansowanie:

nagroda: